Polski Serwis Internetowy dla Oboistów. Obój w Polsce i na świecie.

Szanowni czytelnicy! Chciałbym zaproponować cotygodniową serię artykułów opisujących korzenie polskiej oboistyki. Swego czasu nosiłem się z zamiarem napisania pracy dyplomowej na ten temat, jednakże skończyło się to na zebraniu garstki materiałów. Stwierdziłem, że jednak warto je przekuć w niniejszy tekst.

Rok 1657 to data jaką możemy uznać za oficjalne pojawienie się oboju w literaturze muzycznej. To w tym właśnie roku po raz pierwszy Jean Baptist Lully umieścił w partyturze L’amour malade oboje [1].
W Polsce owe czasy to wyjątkowo burzliwy okres królów elekcyjnych, oraz najdłuższego bezkrólewia w dziejach. Ostatecznie na tron Polski wkroczył August II Mocny z dynastii saskiej Wettynów. Uroczystość koronacji Augusta Mocnego jest dobrze udokumentowana, rónież z muzycznego punktu widzenia. Kapela Królewska, zwana Die Königlich Polnisch und Kurfurstlich Sächsische Hofkapele, urzędująca na dworze drezdeńskim, dnia 15 września 1697 roku, podczas uroczystości koronacji składała się z następujących oboistów -  na posadzie, z roczną pensją 400 talarów znajdowali się: Tobias Gräsel, Johan Wolfgang Gräsel, Christian Gräsel oraz Anton Schreiberg. Premierem sekcji oboistów był Tobias Henning, który podczas tego występu grał na fagocie. Sekcję uzupełniali muzycy z zespołu wiedeńskiego: Jean Baptiste Henrion, Charles Henrion, Charles Strinberg oraz Michele Angelo Valzania. Królewską kapelę uzupełniała sekcja szałamaj z Kapeli Elektorskiej z Drezna: Johann Heinrich Koch, Johann Heinrich Praetorius oraz Gottfried Hering. Patrząc z perspektywy wieków można uznać, iż wydarzenie to było swoistym zjazdem oboistów z wszelkich “stolic” muzycznych tamtych czasów. Niemcy, Francuzi, Włosi – w ten oto sposób obój trafił na tron króla polskiego. Oboiści z polskimi nazwiskami pojawiają się dopiero w XVIII wieku. W Dreźnie znajdował się tron polskigo króla nieprzerwanie (z wyjątkiem pięcioletniego okresu panowania Stanisława Leszczyńskiego) do 1763 roku, ale dopiero w roku 1742 oboistą w królewskiej kapeli był Polak – Jan Wronowski [2].

Wiadomo, że w XVII wieku istniały kapele wojskowe (janczarskie), w których to były sekcje surmiarzy, czy surmistów, zwanych również piszczkami. Taką orkiestrę utrzymywał ok. 1635 roku w Kwidzyniu Rafał Leszczyński wojewoda bełski, pożniejszy elekcyjny król Polski. Można podejrzewać, iż niektrzórzy surmiści marzyli o karierze muzyków dworskich, którzy to wiedli życie raczej szlacheckie, niźli giermkowskie, a jak wiemy, surma to pradziad oboju. Po terminach u mistrzów z zachodu, niektórzy sami mogli awansować, bądź posyłać do nich swoje dzieci, a przecież dzięki przejęciu polskiego tronu przez saskiego władcę, dostępność zagranicznych muzyków również musiała się zwiększyć. Zatem ryzykuję tezę, iż obój w Polsce pojawił się jeszcze zanim był obojem. Surmiści byli pierwszymi muzykami, którzy na masową skalę spopularyzowali tego rodzaju instrument, zatem początki polskiej pra-oboistyki sięgają początków polskiego handlu i konfliktów zbrojnych z Imperium Osmańskim.

1. Grove’s Dictionary of Music

2. Słownik muzyków polskich, tom II: M-Z (pod redakcją Józefa Chomińskiego), Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1967